Mental Health At Work: Sự tích cực độc hại – Toxic Positivity

Đôi lúc những lời động viên nghe có vẻ tích cực nhưng không thực sự khiến người khác cảm thấy tích cực, hoặc những lời khen ngợi chưa chắc đã khiến người khác cảm thấy họ được xoa dịu nỗi đau tinh thần vào những thời điểm khó khăn nhất. Sự tích cực độc hại (toxic positivity) là điều không hề mới mẻ, nhưng trong môi trường làm việc chuyên nghiệp, nhận thức đúng đắn về những hành vi có tính chất tích cực độc hại này chưa được phổ biến.

Như thế nào là Tích Cực Độc Hại?

Khi người bạn tên A của mình gặp chuyện không may trong cuộc sống – người thân của bạn A qua đời, những người xung quanh gửi lời chia buồn sâu sắc. Vài tuần sau đó, khi sếp thấy bạn A vẫn còn buồn và chưa thể vượt qua cú sốc đau thương này, ngoài vài lời an ủi ban đầu, sếp bạn A nói thêm: “Cậu hãy nghĩ rằng điều này xảy ra cũng là điều tốt cho người đã không còn nữa. Nghĩ như thế, cậu sẽ cảm thấy đỡ buồn hơn.”

Bạn nghĩ rằng lời khuyên này có khiến người A cảm thấy đỡ buồn hơn không? Về phương diện thành ý và chủ đích của sự chia sẻ đến từ người sếp của bạn A, chắc chắn người sếp này không hề có ý xấu. Thế nhưng, lời khuyên của người này – mặc dù có thể là đúng – trong tình huống hiện tại, nghe có vẻ tích cực và cổ vũ lối suy nghĩ tích cực; nhưng người đón nhận nó, là bạn A, sẽ chỉ cảm thấy đây là lời an ủi thừa thải. “Hẳn nhiên là ai cũng biết cần phải suy nghĩ như vậy khi có chuyện không trông đợi xảy ra, nhưng làm sao mà có thể đỡ buồn được khi thực sự mình đang buồn não nề được chứ? Giá mà sếp không an ủi mình thì hơn”, bạn A thầm nghĩ sau lời khuyên trên kia.

Buồn bã, cảm thấy tiêu cực, mệt mỏi – Đều là những cảm xúc rất bình thường của con người

Khi đi làm, có hằng hà sa số những bài báo khuyên răn chúng ta cần phải hành xử chuyên nghiệp nơi công sở, và họ vô tình lồng ghép những hình ảnh phải biết cách làm chủ cảm xúc giữa đám đông, trong hội họp, hay khi đi làm hàng ngày. Ngày hôm trước có chia tay với người yêu, khóc lóc sưng mắt, sang đến hôm sau đi làm cũng phải tươi cười với khách hàng. Một sáng mỏi mệt vì mất ngủ cả đêm qua chỉ vì chứng mất ngủ kinh niên, thì vẫn tỏ ra là mình yêu đời khoẻ khoắn trên mạng xã hội. Sự tích cực độc hại này đang được cổ vũ ngầm dưới một mặc định về “hành xử chuyên nghiệp”, để rồi dần dà khiến người đi làm nghĩ rằng, họ không thể được phép cảm nhận những trạng thái khác bên cạnh “tích cực – yêu đời – lạc quan”, dù rằng điều này không hề đúng.

Bạn vẫn có thể vừa hành xử chuyên nghiệp và vừa từ từ tìm cách nhận thức những trường cảm xúc tiêu cực khác bủa quanh mình. Dĩ nhiên, đừng khóc giữa phòng họp một cách vô cớ; thay vào đó, mình đề xuất bạn có thể tìm kiếm một chút sự giúp đỡ của ngày hôm đó. Thay vì đi ăn cùng đồng nghiệp buổi trưa, bạn có thể thông báo với mọi người là bạn muốn đi ăn một mình và dành nhiều thời gian hơn cho chính mình để “tiêu hoá” những cảm xúc tiêu cực trong lòng, cho tới khi bạn sẵn sàng chia sẻ những gì bạn đang thực sự cảm nhận với một ai đó mà bạn tin tưởng. Bạn cũng có thể thu xếp công việc để về nhà sớm hơn, và học cách nhận ra rằng, mình đang buồn và mình đang muốn có thêm thời gian cho mình. Không nên cố chối bỏ nỗi buồn, cảm xúc tiêu cực hay sự mệt mỏi vào lúc cơ thể bạn đang phát ra những thông điệp đó. Việc lẩn tránh cảm xúc tiêu cực bằng cách dùng những hoạt động khác như là cố gắng ra ngoài nhiều hơn, uống rượu, hút thuốc,… chỉ làm cho tình trạng của bạn tệ hơn thôi.

Bạn có bao giờ cảm thấy trống rỗng sau những cuộc vui nào đó, vì bạn nghĩ rằng “buồn quá, đi nhậu thôi” là cách giải quyết vấn đề tốt nhất?

Nỗi buồn không có lỗi. Để sự tích cực thực sự chỉ là sự tích cực mà không bị chuyển gene thành sự tích cực độc hại, bạn cần học cách nhìn nhận và đặt tên gọi cho từng trạng thái cảm xúc đúng với nó: vui, buồn, cáu kỉnh, tức giận, hài hước, hạnh phúc, vui vẻ, chán nản. Tất cả đều xứng đáng là một phần của con người bạn, vì những điều này mới tạo thành bạn, mới tạo thành con người, mới tạo thành những trường cảm xúc rất con người.

Ý thức về sự tích cực độc hại đối với người khác

Khi bạn công nhận nỗi buồn và những trường cảm xúc khác nhau ở chính mình, thì bạn cũng sẽ công nhận và chấp nhận được những trạng thái lên xuống chông chênh của người khác. Bởi tất cả chúng ta đều là con người. Những lời khuyên đều hữu ích, tuy nhiên, vào từng bối cảnh hay trường hợp cụ thể, những lời khuyên có những công dụng và tác dụng khác nhau. Giống như thuốc uống vậy, có những loại nếu uống không đúng lúc hay uống không đúng cách, thực ra chỉ có thể làm nên tác dụng ngược chứ không giúp ích được gì.

Khi một người nào đó đang buồn phiền hay trong trạng thái cảm xúc không ổn định, những lời khuyên mang tính cổ vũ tích cực hay điều hướng họ suy nghĩ tích cực… đều là vô ích. Khi bạn nói người khác tích cực lên khi họ đang buồn, nghĩa là bạn đang chưa thực sự công nhận và ghi nhận những điều kinh khủng họ trải qua.

  • Mọi chuyện rồi sẽ qua.
  • Không yêu đứa này thì yêu đứa khác.
  • Công việc này không có thì thôi, vẫn bao nhiêu lời mời ngoài kia còn gì.

Mình cũng từng là người tích cực độc hại trong vô thức mà mình không biết. Mình nghĩ mình khuyên mọi người sống tích cực, là vì mình muốn tốt cho mọi người. Nhưng thực sự khi nghiền ngẫm lại, mình thấy những lời khuyên đó chỉ phù hợp khi mình trải qua gần hết những giai đoạn của quá trình an ủi người khác, bao gồm:

Bước 1: Lắng nghe không phán xét.
Bước 2: Đồng cảm – Thấu cảm.
Bước 3: Ghi nhận và xác nhận nỗi buồn của người khác là hiện hữu.
Bước 4: Hỏi họ xem mình có thể giúp ích được gì không.
Bước 5: Hỏi họ xem họ có muốn mình đưa ra lời khuyên hay lời chỉ dẫn nào không.

Hãy sống tích cực. Hãy trải nghiệm những tháng ngày tiêu cực. Yêu cả cái xấu lẫn cái đẹp, cái tốt lẫn cái chưa tốt của bản thân. Nhất định như thế, chứ không nên sống tích cực độc hại nhé, mệt mỏi tinh thần về lâu về dài lắm ^^